Omuz, geniş bir hareket aralığına izin veren yuva tipi bir eklemdir. Üst kol kemiği (humerus) başının, kürek kemiğinin sığ boşluğunda (glenoid); eklem kapsülü, bağlar ve kıkırdak çember (labrum) tarafından tutulmasıyla oluşur. Bu geniş hareketlilik, eklemin stabilitesini de kırılgan kılar.
Omuz Çıkığı ve Subluksasyon Nedir?
- Subluksasyon: Humerusun kısmen ve hızlıca içeri-dışarı kayması
- Çıkık (dislokasyon): Humerusun glenoidden tamamen çıkması
Çıkık sonrası omuz bir süre sonra kendiliğinden yerine girebilir veya tıbbi yardımla yerleştirilmesi gerekebilir.
Omuz İnstabilitesinin Nedenleri
- Subluksasyon/çıkık: Kapsül, bağ veya labrum gerilebilir, yırtılabilir ya da kemikten ayrılabilir; gevşek iyileşme tekrar çıkık riskini artırır
- Labrum yırtığı: Çıkık, travma veya tekrarlayan hareketler (örn. beyzbol topu atmak) sonucu
- Genetik nedenler: Bazı kişilerde bağ ve kapsül gevşekliği; küçük yaralanmalarla bile instabilite gelişebilir
Belirtileri
- Omzun yuvasından çıktığı veya "kontrol edilemediği" hissi (genellikle ağrıyla)
- Belirli aktivite/kol pozisyonlarında tekrarlayan boşluk/kontrolsüzlük hissi
- Kol-omuz hareketlerinde azalma, şişme ve morarma
Tanı
Tam fizik muayene bir ortopedist veya spor hekimi tarafından yapılmalıdır. Fizyoterapi değerlendirmesi; palpasyonla hassas noktaların kontrolü, hareket açıklığı, kassal performans ve işlevin belirlenmesini içerir.
Tedavi
İlk çıkık veya subluksasyon sonrası birkaç gün dinlenmek ve ağır aktivitelerden kaçınmak önemlidir.
- Ciddi ağrıda geçici immobilizasyon için askı (bazı hastalarda omuz breysi)
- Ağrı ve şişlik geçince eklem stabilitesini geliştiren egzersizlere başlanır
- Dış rotasyon hareketlerine 6–8 haftadan önce geçilmemelidir
- Amaç; omuz hareketini yeniden sağlamak ve çevredeki kasları (özellikle rotator manşet) güçlendirmektir. Tam işlev döndüğünde hasta kademeli olarak aktivitelerine döner
Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Tam hareket ve gücü geri kazandıran bir fizik tedaviye rağmen omuz hâlâ gevşek/instabil olabilir. Bu durumda iki seçenek vardır:
- Aktivite modifikasyonu: Belirli aktivitelerde instabilite yaşayanlarda; tetikleyici aktiviteden kaçınmak tekrarı önleyebilir
- Cerrahi: Tetikleyici aktivite/sporu bırakmak istemeyen ya da günlük yaşam veya iş sırasında instabilite gelişen hastalarda
Sıklıkla artroskopik tamir yapılır; gevşek/yırtık yapılar (kapsül, bağ, labrum) dikiş veya kemiğe sabitlenen ankorlarla onarılır.
Cerrahi Sonrası Fizyoterapi ve İyileşme
- El, bilek ve dirsek hareketleri genellikle ameliyat sonrası gün başlar
- Çoğu hasta 3–7 gün içinde kolunu yemek için kullanabilir
- Fizyoterapi programı ameliyattan 1–4 hafta sonra başlar
- Tam hareket açıklığı genellikle 6–8 haftada kazanılır
- Güç genellikle ~3 ayda geri döner
- İş/spora dönüş aktivitenin doğasına bağlıdır; ağır işçi veya üst düzey sporcularda bir yıl veya daha fazla sürebilir
Ameliyatla instabilitenin tekrarlama ihtimali düşüktür (%3–5) ve çoğu hasta önceki aktivite seviyesine döner. İki veya daha fazla çıkık yaşayan, aktif sporcu ve ağır işlerde çalışan genç hastalarda ilk çıkık sonrası cerrahi tedavi uygun bir seçenektir. Hem cerrahi hem konservatif tedavide manuel terapi ve egzersiz uygulamaları ile başarılı sonuçlar elde edilmektedir.
Omuz çıkığı veya instabilitesi için doğru tedavi kararı ve cerrahi sonrası bireysel bir rehabilitasyon programı adına bir fizyoterapistten destek alabilirsiniz. Sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Sağlıcakla.