Bel fıtığı nedeniyle çok şiddetli bir ağrı yaşadıysanız yeniden aynı ağrıyı yaşamaktan çekinmeniz son derece anlaşılırdır.
Bir sabah eğilirken bacağınıza şiddetli ağrı yayıldıysa daha sonra yere eğilmekten kaçınabilirsiniz.
Bir yük kaldırdıktan sonra ağrınız başladıysa:
“Bir daha ağır bir şey kaldırmamalıyım.”
diye düşünebilirsiniz.
Bir süre sonra yalnızca ağrıdan değil, ağrı oluşturabileceğini düşündüğünüz hareketlerden de kaçınmaya başlayabilirsiniz.
Peki, bu korunma davranışı ne zaman yararlı, ne zaman iyileşmenin önünde bir engel hâline gelir?
Ağrı Varken Kendimizi Korumamız Normaldir
Ağrı vücudumuzun önemli bir koruyucu sistemidir.
Ayağımız burkulduğunda üzerine daha az basmamız veya şiddetli bel ağrısı sırasında hareketlerimizi azaltmamız şaşırtıcı değildir.
Özellikle bel fıtığının ağrılı döneminde bazı hareketleri geçici olarak değiştirmek gerekebilir.
Sorun, bu korunma davranışının ağrının şiddeti azaldıktan sonra da devam etmesiyle başlayabilir.
“Hareket Edersem Fıtığım Daha Fazla Çıkar”
Bel fıtığı tanısı alan bazı kişiler omurgalarını kırılgan bir yapı gibi görmeye başlar.
Eğilmekten, dönmekten, yük kaldırmaktan hatta bazen normal yürümekten bile çekinebilirler.
Ancak omurgamız günlük yaşamda hareket etmek ve yük taşımak üzere tasarlanmıştır.
Bel fıtığı tanısı:
“Artık belimi mümkün olduğunca az hareket ettirmeliyim.”
anlamına gelmez.
İyileşmenin önemli parçalarından biri omurganın ve bütün vücudun hareket ve yük taşıma kapasitesini yeniden geliştirmektir.
Ağrı Hissetmek Her Zaman Yeniden Zarar Vermek midir?
Hayır.
Bu, bel fıtığı rehabilitasyonunda anlaşılması gereken en önemli noktalardan biridir.
Ağrı gerçek bir deneyimdir. Ancak hissedilen ağrının miktarı ile dokulardaki hasarın miktarı her zaman bire bir aynı değildir.
İyileşme döneminde bazı hareketlerde hafif ağrı veya rahatsızlık hissedilebilir.
Bu her seferinde:
“Fıtığım yeniden büyüdü.”
anlamına gelmez.
Belirtilerin nasıl davrandığı önemlidir.
Hareketten Kaçındıkça Ne Olabilir?
Ağrı korkusu nedeniyle giderek daha az hareket edildiğinde;
kasların çalışma kapasitesi azalabilir,
kondisyon düşebilir,
günlük işler daha zor hâle gelebilir,
bazı hareketler giderek daha tehdit edici görünmeye başlayabilir.
Böylece bir döngü oluşabilir:
Ağrı → hareket korkusu → daha az hareket → kapasitenin azalması → hareketlerin daha zor gelmesi → daha fazla korku.
Bu döngüyü kırmanın yolu ağrıyı görmezden gelmek değildir.
Hareketi kontrollü ve kademeli biçimde yeniden kazanmaktır.
Korktuğum Hareketi Hemen Yapmalı mıyım?
Hayır.
Ama ömür boyu kaçınmanız da gerekmeyebilir.
Örneğin yere eğilmekten korkuyorsanız ilk aşamada daha küçük bir hareketle başlanabilir.
Ardından hareketin miktarı artırılabilir.
Daha sonra hafif bir eşya alınabilir.
Zaman içinde daha ağır veya daha karmaşık günlük görevlere geçilebilir.
Amaç:
“Korkuyorsan yap.”
demek değildir.
Amaç, vücudunuza ve sinir sisteminize bu hareketi yeniden güvenli biçimde deneyimleme fırsatı vermektir.
MR Görüntüsü Korkuyu Artırabilir mi?
Evet.
MR raporunda;
“fıtık”, “ekstrüzyon”, “sinir kökü basısı” gibi ifadeleri görmek kaygı yaratabilir.
Ancak görüntüleme bulguları tek başına kişinin ne kadar ağrı yaşayacağını veya ne kadar hareket edebileceğini belirlemez.
MR sonucunuz mutlaka yakınmalarınız ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirilmelidir.
Görüntünüz tedavinin yalnızca bir parçasıdır; bütün hikâye değildir.
İyi Bir Rehabilitasyon Size Ne Öğretmeli?
İyi bir rehabilitasyon programı yalnızca ağrınızı azaltmaya çalışmamalıdır.
Aynı zamanda:
hangi hareketlerin güvenli olduğunu,
hareketlerin nasıl kademeli artırılacağını,
belirtilerin nasıl yorumlanacağını,
yükün nasıl yönetileceğini
öğretmelidir.
Tedavinin sonunda hedefiniz fizyoterapistiniz yanınızdayken hareket edebilmek değil, kendi bedeninize yeniden güvenerek günlük yaşamınıza dönebilmektir.
Ne Zaman Ağrıyı Ciddiye Almalıyım?
Hareket korkusunu azaltmak, bütün belirtileri görmezden gelmek anlamına gelmez.
Özellikle;
giderek artan güç kaybı,
yeni gelişen idrar veya dışkı kontrol değişiklikleri,
kasık ve oturma bölgesinde yeni uyuşma,
hızla ilerleyen nörolojik belirtiler
varsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
Bunlar normal egzersiz yakınması olarak değerlendirilmemelidir.
Bu Yazıdan Aklınızda Kalsın
Bel fıtığı sonrası hareketten çekinmek anlaşılabilir bir tepkidir.
Ancak ağrı azaldığı hâlde hareketten uzun süre kaçınmak fiziksel kapasitenizin yeniden gelişmesini engelleyebilir.
Ağrı her zaman yeni bir hasar anlamına gelmez.
İyileşmenin amacı korkuyu yok saymak değil, hareketi kademeli olarak yeniden güvenli hâle getirmektir.
Omurganızı ömür boyu korumanız gereken kırılgan bir yapı olarak değil, yeniden hareket ve yük taşıma kapasitesi geliştirebilen canlı bir sistem olarak düşünün.