Bel ağrınız azaldığında tedavinin işe yaradığını düşünmeniz doğaldır. Ağrının hafiflemesi elbette önemlidir; ancak iyileşmenin tek göstergesi değildir.
Bazen ağrı puanı çok az değişirken kişi daha uzun yürümeye, daha rahat oturmaya veya korkmadan eğilmeye başlayabilir. Bazen de ağrı geçici olarak azalmasına rağmen günlük yaşam hâlâ ciddi biçimde kısıtlıdır. Bu nedenle mekanik bel ağrısında ilerlemeyi yalnızca “Bugün ağrın kaç?” sorusuyla değerlendirmek eksik kalır.
Ağrı puanı bize ne söyler?
Ağrının 0 ilâ 10 arasında puanlanması, o andaki ağrı şiddetini anlamaya yardımcı olur. Fakat bu sayı;
Ne kadar hareket edebildiğinizi,
İşinizi yapıp yapamadığınızı,
Belinizi kullanmaktan korkup korkmadığınızı,
Günlük yaşamınıza ne ölçüde döndüğünüzü
tek başına göstermez.
Üstelik ağrı; uyku, stres, gün içindeki yüklenme, yorgunluk ve kişinin kendini ne kadar güvende hissettiği gibi etkenlerle dalgalanabilir. Bu nedenle tek bir güne değil, zaman içindeki genel değişime bakmak gerekir.
Asıl soru: Yeniden neler yapabiliyorsunuz?
Tedaviye başlarken sizin için önemli olan iki veya üç etkinlik belirlenebilir. Örneğin:
Yirmi dakika kesintisiz yürümek,
Çocuğunuzu yerden kaldırmak,
Masada bir saat çalışabilmek,
Ayakkabınızı daha rahat giymek,
Alışveriş poşetlerini taşıyabilmek,
Korkmadan öne eğilebilmek.
Tedavinin ilerleyen dönemlerinde bu etkinliklerin ne ölçüde kolaylaştığı yeniden değerlendirilir. Böylece yalnızca belinizin değil, yaşamınızın ne kadar değiştiği anlaşılır.
Hasta tarafından belirlenen bu etkinliklerin izlenmesinde kullanılan Hastaya Özgü İşlevsel Ölçek’in bel ağrılı kişilerde güvenilir ve değişime duyarlı olduğu; Türkçe sürümünün de geçerli ve güvenilir bulunduğu gösterilmiştir.
Küçük değişiklikler de ilerleme olabilir
İyileşme her zaman ağrının tamamen kaybolmasıyla başlamaz. Aşağıdaki değişiklikler de tedavinin doğru yönde ilerlediğini gösterebilir:
Ağrının daha geç ortaya çıkması,
Ağrı arttığında daha kısa sürede yatışması,
Aynı işi daha az korkuyla yapabilmek,
Daha uzun süre yürüyebilmek veya oturabilmek,
Daha az dinlenme ihtiyacı duymak,
Egzersiz sonrasında günlük yaşama devam edebilmek,
Alevlenme sırasında paniğe kapılmadan ne yapacağınızı bilmek.
Örneğin daha önce on dakika yürüdüğünüzde ağrı başlıyor, şimdi otuz dakika yürüyebiliyorsanız bu anlamlı bir kazanımdır. Yürüyüşün sonunda hâlâ hafif ağrı hissetmeniz, ilerleme olmadığı anlamına gelmez.
Anketler neden kullanılıyor?
Bel ağrısının günlük yaşama etkisini izlemek için Oswestry Bel Ağrısı Engellilik Anketi ve Roland–Morris Bel Ağrısı Anketi gibi ölçümler kullanılabilir. Bunlar oturma, ayakta durma, yürüme, kişisel bakım ve günlük işler gibi alanları değerlendirir.
Bu anketlerin amacı size bir etiket koymak değildir. Başlangıçtaki durumunuzu kaydetmek ve zaman içinde gerçekten değişim olup olmadığını görmektir. Her iki ölçümün de geçerli Türkçe sürümleri bulunmaktadır.
Korkunun azalması neden önemli?
Bel ağrısında bazı kişiler hareket ettiklerinde omurgalarına zarar vereceklerini düşünür. Ağrı azalsa bile bu düşünce devam ederse kişi eğilmekten, ağırlık kaldırmaktan veya egzersizden kaçınabilir.
Bu nedenle ilerleme değerlendirilirken yalnızca yapılan hareket değil, hareket sırasındaki güven duygusu da dikkate alınmalıdır. Daha önce korktuğunuz bir hareketi kontrollü biçimde yapabiliyorsanız bu da iyileşmenin bir parçasıdır.
İyileşme düz bir çizgi değildir
Mekanik bel ağrısında iyi ve kötü günler olabilir. Yoğun bir çalışma günü, kötü uyku veya alışılmışın üzerindeki bir etkinlik geçici ağrı artışına yol açabilir. Tek bir kötü gün, tedavinin başarısız olduğu ya da yeniden başlangıç noktasına döndüğünüz anlamına gelmez.
Daha doğru değerlendirme için birkaç haftalık genel gidişata bakılır:
Yapabildiğiniz etkinlikler artıyor mu?
Günlük yükleri daha iyi tolere ediyor musunuz?
Ağrı artışlarından daha kolay çıkabiliyor musunuz?
Hareket ederken kendinizi daha güvende hissediyor musunuz?
Dünya Sağlık Örgütü de kronik birincil bel ağrısında bakımın yalnızca ağrıya değil; kişinin fiziksel, psikolojik ve sosyal gereksinimlerine göre düzenlenmesini önerir.
Kısacası başarılı bir tedavinin hedefi yalnızca ağrı puanını düşürmek değildir. Amaç, kişinin hareket kapasitesini, günlük yaşamını ve kendi bedenine duyduğu güveni yeniden geliştirmektir.
Doğru tedavinin ilk adımı doğru tanıdır; hekim değerlendirmesi gerekir.