Metni KüçültMetni BüyütMetni SabitleMetni Yazdır

Lumbal Spinal Stenoz (Dar Kanal)

Nedir? Ne tedavileri vardır?

Lumbal dar kanal ve Miyelopati nedir?
Lumbal omurga (bel omurgası, alt sırt) omur adı verilen bir dizi birbiri ile bağlantılı kemikten oluşur. Kemikler, içinden omuriliğin geçtiği omurlar arasında seyreden spinal kanalı çevreler. Spinal kanalın sınırlarını oluşturan diğer yapılar ise omurların arasındaki intervertebral diskler, faset eklemleri  ve bağ dokularıdır (ligamentum flavum).

İlerleyen yaşla, omurlar arasındaki diskler süngerimsi yapılarını kaybederek daha az su içermeye başlar. Bu olay disk yüksekliğinin azalmasına ve sertleşen diskin spinal kanala doğru bombeleşmesine sebep olur. Omurilik bacaklara duyu ve kuvvet veren sinirleri taşır. Artrit (kıkırdak dokunun yok olması) sebebiyle omurgadaki faset eklemlerinin kemik ve bağları da kalınlaşarak spinal kanala baskı yapabilirler. Bu değişiklikler lumbal spinal kanalın daralmasına sebep olur ve bu durum “spinal stenoz” ya da ‘dar kanal’ olarak adlandırılır (şekil 1 ve 2 ).

Omurga, disk ve omuriliğin üstten görünümü. Diskin kanal içine taşması ve bağların kalınlaşması ve kanal içinde yeni kemik oluşumu (osteofit) ile oluşmuş kanal daralması ve omurilik basısı gözleniyor.
Şekil 1. Omurga, disk ve omuriliğin  üstten görünümü. Diskin kanal içine taşması ve bağların kalınlaşması ve kanal içinde yeni kemik oluşumu (osteofit) ile oluşmuş kanal daralması ve omurilik basısı gözleniyor.

Omurganın yandan görünümü. Alt bel omurları arasında daralmaya bağlı omuriliğin sıkıştığı ve inceldiği görülüyor
Şekil 2. Omurganın yandan görünümü. Alt bel omurları arasında daralmaya bağlı omuriliğin sıkıştığı ve inceldiği görülüyor

Laminektomi işlemi. Omurganın arkasındaki kemik yapı kısmen veya tamamen çıkartılarak omurilik rahatlatılır (dekompresyon).
Şekil 3. Laminektomi işlemi. Omurganın arkasındaki kemik yapı kısmen veya tamamen çıkartılarak omurilik rahatlatılır (dekompresyon).

Dekompresyon işlemi sonrası bazı hastalarda enstrümentasyon ve füzyon gerekebilir.
Şekil 4. Dekompresyon işlemi sonrası bazı hastalarda enstrümentasyon ve füzyon gerekebilir.

Dar kanal bir bahçe hortumunun içinde zamanla kireç birikmesine benzetilebilir. Bu zamanla nasıl hortumun çapını daraltırsa dar kanal da benzer şekilde spinal kanalın çapını daraltır.

Karşılaşılan şikayetler nelerdir?

Dar kanal her zaman şikayetlere sebep olmaz. Pek çok kişide MRG ile gösterilmiş belirgin darlık olmasına rağmen şikayet olmayabilir.

Olabilecek şikayetler arasında sırtta ve bacaklarda ağrı veya his kaybı yada bacak krampları sayılabilir. Nadiren barsak ve mesane kontrolü ile ilgili sorunlarla da karşılaşılabilir.

Uzun süre oturma veya ayakta kalmayla şikayetler kötüleşir. Mevcut şikayetler gelip gidebilir ve zaman içinde değişen şiddetlerde olabilir. Öne eğilmek yada oturmak spinal kanal çapını artıracağından ağrı şikayetinin azalmasını veya tamamen kaybolmasını sağlayabilir.

Nasıl Tanı Konur?
Doktorunuz  hastalığınızla ilgili sorular sorduktan sonra sizi muayene edecek ve gerekli testleri isteyecektir.

Röntgen filmleri çekilerek daralmış disk aralıkları yada kalınlaşmış faset eklemleri gösterilebilir.  Günümüzde altın standart olan Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) kullanılarak son derece detaylı olarak spinal kanaldaki darlık ve omuriliğin sıkışması gösterilebilir. Bilgisayarlı tomografi (BT) veya lumbal miyelogram da aynı şekilde detaylı görüntüler elde etmek için kullanılabilir.  Bu çalışmaların her biri spinal kanal darlığı ve sinir kökü basısının varlığı, yeri ve ciddiyeti ile ilgili bilgiler sağlayabilir.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Doktorunuz ağrıya sebep olarak lumbal dar kanal tanısını koyduktan sonra öncelikle cerrahi olmayan tedavileri deneyecektir.

Bu tedaviler arasında eşlik eden inflamasyonu (tahriş) azaltan anti-inflamatuar ilaçlar (ağızdan veya iğne) veya ağrı kesiciler (analjezikler) sayılabilir.

Esneklik, kuvvet ve kondisyonunuzun korunması ve artırılması yoluyla günlük aktiviteleriniz kolaylaştırması için fizik tedavi önerilebilir.

Spinal enjeksiyonlar (epidural kortizon enjeksiyonları gibi) önerilebilir.

İlaçlar ve Ağrı Kontrolü
Doktorunuz rahatsızlığınızı azaltmak ve işlevselliğinizi arttırmak için tedavi planınızın parçası olarak bir yada birkaç ilaç reçete edebilir. Ağrı kontrolünde kullanılan ilaçlara analjezik denir. Çoğu durumda ağrı aspirin veya asetaminofen gibi yaygın olarak kullanılan (reçetesiz satılabilen) ağrı kesicilere cevap verir.

Non-steroidal anti-inflamatuar ilaçlar (NSAID’ ler) denen bazı analjezikler oluşabilecek irritasyon ve inflamasyonun kontrolü için eklenebilir.  Bunlar içinde, ibuprofen, naproxen ve reçete ile satılan çeşitli ilaçlar vardır. Eğer doktorunuz ağrı kesici veya anti-inflamatuar ilaçlar verirse mide rahatsızlığı veya kanaması gibi yan etkilere karşı dikkatli olmanız gerekir.  Reçeteli veya reçetesiz satılan ağrı kesici ve NSAID’ lerin uzun süreli kullanımının doğurabileceği sorunlar açısından doktorunuz tarafından takip edilmelisiniz.

Eğer diğer analjezik veya NSAID’lerden fayda görmeyen, şiddetli ve sebat eden ağrınız varsa doktorunuz kısa bir süre için narkotik analjezikler (kodein gibi) de reçete edebilir. Sadece önerilen miktarda ilaç kullanmalısınız. Daha yüksek bir doz almak iyileşmenizi hızlandırmayacaktır. Yan etkiler arasında bulantı, kabızlık, sersemlik ve dengesizlik olabilir, ayrıca kullanımı bağımlılık yapabilir. Tüm ilaçlar sadece tarif edildiği şekilde alınmalıdır. Doktorunuza kullandığınız her türlü ilacı (reçetesiz aldıklarınız dahil) bildirin ve size ağrı kesici ilaçlar önerdiyse, bunların sizde işe yarayıp yaramadıklarını anlatın.

Anti-inflamatuar etkileri olan başka ilaçlar da mevcuttur. Kortikosteroid ilaçlar (tablet veya iğne şeklinde) bazen çok şiddetli bel ve bacak ağrısı için kuvvetli anti-inflamatuar etkileri sebebi ile reçete edilirler. NSAID’ ler gibi kortikosteroidlerin de yan etkileri olabilir. Bu ilaçların faydaları ve risklerini doktorunuzla konuşmalısınız.

Selektif spinal enjeksiyonlar veya “bloklar”, çok şiddetli ağrıları rahatlatmak için kullanılabilir. Bunlar epidural boşluğa (spinal sinirler etrafındaki boşluk) veya faset eklemlerine, bu teknik konusunda eğitimli bir doktor tarafından yapılan kortikosteroid enjeksiyonlarıdır.  Tedaviye alınan cevaba göre, ilk enjeksiyon ileriki tarihlerde bir veya iki enjeksiyonla desteklenebilir. Bunlar genelde çok yönlü bir rehabilitasyon ve tedavi programı dahilinde yapılırlar.

Cerrahi olmayan tedavi
Dar kanal şikayetleri olan insanlar genelde aktivitelerden kaçınırlar. Bu durum azalmış hareketlilik esneklik, kuvvet, ve kardiyovasküler kondisyonda da azalmaya yol açar. Bir fizik tedavi veya egzersiz programı genelde gergin kasları tekrar esnek hale getirmek için yapılan esneme egzersizleri ile başlar. Esnekliğinizi koruyabilmeniz için sizden esneme egzersizlerini sık sık tekrarlamanız istenebilir. Kondisyonu artırıp sinirlerdeki kan dolaşımını geliştirmek için kondisyon bisikletleri, yürüme bandı, yüzme gibi kardiyovasküler egzersizler eklenebilir. Sinirlerde artan kan akımı bazı dar kanal şikayetlerini azaltabilir. Ayrıca sırt, karın ve bacak kaslarını kuvvetlendirmeye yönelik egzersizler verilebilir.

Esneklik, kuvvet ve kondisyonunuz korunur ve artırılırsa günlük aktiviteleriniz kolaylaşacaktır. Fizyoterapistiniz veya doktorunuz size evde basit aletler kullanarak yada bir spor merkezine giderek, nasıl hayatınıza sürekli bir egzersiz programı ekleyeceğinizi anlatabilirler.

Dar kanallı bazı kişiler için evde yapılan değişiklikler ve ev güvenliği önemlidir. Çamaşır makinesi gibi ev aletlerinin daha kullanışlı yerlere alınması gerekebilir. Yatak yanında bir komodin kullanışlı olabilir. Eğer gerekli ise banyo güvenlik aletleri de önerilir. Yemek hazırlama, aktivitelerin zamanlanması ve işten tasarruf etme üzerine planlar gözden geçirilmelidir. Baston veya yürüteçler gibi gerekli görülen aletlerin hastaya tam uyması önemlidir. Bacaklarda belirgin yada artan kuvvetsizlik yada barsak ve mesane kontrol problemleri oluşmadıkça dar kanalın varlığı yetişkinlerde tehlikeli bir durum yaratmaz. Dolayısıyla tedavinin amacı ağrıyı azaltmak ve hastanın işlevselliğini artırmaktır.

Cerrahi olmayan tedaviler spinal kanaldaki daralmayı düzeltmezler ancak cerrahiye gerek kalmadan uzun süreli ağrı kontrolü ve artmış işlevsellik sağlarlar. Katılımcı bir rehabilitasyon programı üç ay veya daha uzun süren, gözetim altında bir tedavi gerektirir.

Ya cerrahi gerekliyse?
Cerrahi sadece cerrahi olmayan yöntemlerle ağrısı dindirilemeyen az sayıdaki hasta için önerilir. Cerrahi ayrıca ilerleyen bacak kuvvetsizliği yada mesane ve barsak kontrol problemleri olan kişilere önerilir. Yürüme mesafesi iyice kısalmış, yaşam kalitesi düşmüş hastalarda da cerrahi iyi bir seçenek olabilir.

Dar kanal kemik kanalın darlığı sonucu olduğundan cerrahide amaç kemik kanalın açılarak sinirlere yeterli yer sağlanmasıdır. Bu işleme lumbal dekompresyon cerrahisi yada laminektomi denir (şekil 3).

Uygulandığında cerrahi bacak ağrısını ve daha az etkili olmakla birlikte bel ağrısını düzeltecektir. Hastaların normal aktivitelerinin pek çoğuna dönmesine haftalar içinde izin verilir. Normal aktivitelere dönüşte yardımcı olması için ameliyat sonrası rehabilitasyon önerilebilir.

Dar kanal olgularında bazen omurlar birbiri üstünden kaymış (spondilolistezis) olabilir. Bu durumda omurlar arasında anormal hareketler (instabilite) olabilir. Bu gibi vakalarda dekompresyon cerrahisine ek olarak ilgili omurların tespiti için spinal füzyon cerrahisi de yapılmalıdır (şekil 4). Füzyon birbirine tespit edilecek omurların arasına kemik parçaları, kemik benzeri maddeler ve/veya metal aletler (enstrümentasyon) yerleştirilerek yapılır. (Daha fazla bilgi için füzyonla ilgili bölüme bakınız)

Füzyon önden veya arkadan yaklaşımla yada her iki yaklaşım birlikte kullanılarak yapılabilir. Füzyon ameliyatında yaklaşım (ön/arka) tercihi kemik çıkıntıların çıkarılması ihtiyacı, çıkıntıların yeri, hastalar arasındaki anatomik farklılıklar instabilitenin derecesi gibi pek çok teknik faktör tarafından belirlenir. Füzyon cerrahisinin başarı oranı %65’in üzerindedir.

Ameliyat sonrası en az birkaç gün hastanede kalacaksınız. Hastaların çoğu ameliyattan 6 ile 9 ay sonra tüm eski aktivitelerine dönebilmektedirler. Günlük aktivitelere ve normal bir yaşama dönülebilmesi için genellikle ameliyat sonrası bir rehabilitasyon programına başlanır.

Dikkat: Bu bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Durumunuz hakkında detaylı bilgi almak için lütfen doktorunuza danışınız.