Metni KüçültMetni BüyütMetni SabitleMetni Yazdır

Servikal Disk Hernisi (Boyun Fıtığı)

Nedir? Ne tedavileri vardır?

Servikal Disk Hernisi nedir?
Omurga, omur adı verilen bir dizi bağlantılı kemikten oluşur (Şekil 1a,b,c). Omurlar omuriliği sarar ve hasar görmesini engellerler. Sinirler (şekil 1c) omurilikten çıkarak vücudun diğer yerlerine dağılır ve bu şekilde beyin ve vücudun kalanı arasındaki bağlantıyı sağlarlar. Beyin omurilikten aşağı yolladığı bir mesajın sinirler aracılığı ile iletilmesi sonucu kasları hareket ettirir. Sinirler ayrıca ağrı ve ısı gibi duyuları vücuttan beyne geri taşırlar.

Omurlar bir disk ve faset eklemi denilen iki küçük eklem ile birbirlerine bağlanırlar. Bir omuru diğerine bağlayan en önemli yapı olan disk kuvvetli bağ dokusundan oluşmuştur ve omurlar arasında yastık yada darbe emicisi gibi görev yapar. Disk ve faset eklemleri omurların hareketlerine izin vererek boynunuzu ve sırtınızı eğmenizi yada çevirmenizi mümkün kılarlar.

Disk “annulus fibrosus” adı verilen dayanıklı bir dış tabaka ve “nucleus pulposus” adı verilen jöle kıvamında bir merkezden oluşur (şekil 1c). Yaşlandıkça diskin merkezi su içeriğini kaybetmeye başlar ve disk yastıklama görevini eskisi kadar iyi yapamaz hale gelir. Disk bozulmaya devam ettikçe dış tabakası da yırtılabilir. Bu durum diskin merkezinin dış tabakadaki bir yırtıktan sinirlerin ve omuriliğin yer aldığı boşluğa taşmasına (disk herniasyonu yada disk ruptürü denir) sebep olabilir (şekil 2a). Daha sonra herniye olan (fıtıklaşan) disk sinirlere basarak kollarda ve omuzlarda ağrı, duyu kaybı, elektriklenme ve güçsüzlüğe sebep olabilir (şekil 3). Doktorunuz kollarınızın kuvvetinde, reflekslerinde yada duyusunda disk hernisinin sebep olduğu değişiklikleri tespit edebilir. Nadiren herniye olan disk omuriliğe basarak bacaklarda da sorunlara sebep olabilir.

Nasıl Teşhis Edilir?
Ağrının cinsi ve yerini tespit etmeye yönelik bir klinik değerlendirmeye ek olarak herhangi bir kuvvet kaybı, duyu kaybı ve de anormal refleksin dikkatli muayenesi genellikle bir disk hernisini teşhis edip yerini belirlemek için yeterlidir.

Doktorunuzun teşhisi röntgen filmleri, bilgisayarlı tomografiler veya manyetik rezonans görüntüleme ile kesinleşir. Röntgen filmleri omurga yıpranıp bozuldukça ortaya çıkan kemik çıkıntıları ve disk aralıklarındaki daralmayı gösterebilir ancak disk herniasyonunu yada omurilikten çıkan sinirleri gösteremez. BT ve MRG (altın standart) taramaları tüm omurga bölümlerinin ( omurlar, diskler, omurilik ve sinirler ) ayrıntılı görüntülerini sağlar ve çoğu disk herniasyonunu tespit eder.

Tüm bunlara ek olarak elektriksel sinir iletkenlik çalışmaları yapılarak bir disk herniasyonu sonucu oluşabilecek sinir hasarının bulguları aranabilir.

Ne Tedavileri Vardır ?
Servikal disk hernisi olan hastaların çoğu hiçbir tedavi görmeksizin iyiye gidebilir. Ağrısı devam eden hastaların tedavisi için değişik seçenekler mevcuttur. Servikal disk hernisi ile ilgili ağrıyı azaltacak pek çok ilaç mevcuttur.

Cerrahi Olmayan Tedaviler
Pek çok hasta cerrahi olmayan (medikal) tedavi veya konservatif bakımla iyiye gidecektir.

Doktorunuz, kısa bir istirahat, kısa süreli boyunluk, sinir tahrişini azaltmaya yönelik anti-inflamatuar ilaçlar, ağrı kontrolü için ağrı kesiciler, fizik tedavi, egzersiz veya epidural steroid enjeksiyonları gibi tedaviler önerebilir. Cerrahi olmayan tedavinin amaçları sinirin herniye olan diskten kaynaklanan tahrişini azaltmak, ağrıyı dindirmek, ve hastanın genel durumunu düzeltmektir. Bu amaçlara bir çok tedavi yöntemini birleştiren organize bir tedavi programı ile disk hernisi hastalarının çoğunda ulaşılabilir. Doktorunuza tedavi süresince işe devam edip edemeyeceğinizi sorarak bilgi alın.

Servikal disk hernisine bağlı ağrının başlamasından sonra kısa (1-2 günlük) dinlenme faydalı olabilir. Bu kısa istirahat sonrasında yeniden harekete başlanması, eklem sertliği ve kas güçsüzlüğünün önlenmesi açısından önemlidir. Doktorunuz bir hemşire yada fizyoterapist yardımı ile boynunuzu kuvvetlendirmeye yönelik özel egzersizleri öğreterek sizi eğitebilir. Bu egzersizler evde uygulanabileceği gibi ihtiyaç ve becerilerinize uygun daha özel bir program uygulamak için bir fizyoterapiste gitmeniz gerekebilir. Egzersizlerin aynen doktorunuzun yada  fizyoterapistin anlattığı şekilde yapılması gereklidir.

Doktorunuz veya fizyoterapistiniz traksiyon (Çekme, germe), sıcak uygulama, soğuk uygulama ve elle (masaj) gibi tedavileri uygulayarak ağrıyı, inflamasyonu (tahriş) ve kas spazmını azaltabilir.

İlaçlar ve Ağrı Tedavisi
Ağrıyı kontrol etmeye yarayan ilaçlara ağrı kesiciler (analjezikler) denir. Çoğu durumda ağrı aspirin, ibuprofen, naproxen veya asetaminofen gibi yaygın olarak kullanılan (reçetesiz satılabilen) ağrı kesicilere cevap verir. Eğer şiddetli ve sebat eden ağrınız varsa doktorunuz kısa bir süre için narkotik analjezikler de reçete edebilir. Bazı durumlarda tedaviye kas gevşeticiler de eklenebilir. Daha yüksek bir doz almak iyileşmenizi hızlandırmayacaktır. Yan etkiler arasında bulantı, kabızlık, sersemlik ve dengesizlik olabilir, ayrıca kullanımı bağımlılık yapabilir. Tüm ilaçlar sadece tarif edildiği şekilde alınmalıdır. Doktorunuza kullandığınız her türlü ilacı (reçetesiz aldıklarınız dahil) bildirin ve bunların sizde işe yarayıp yaramadıklarını anlatın. Ayrıca doktorunuzu herhangi bir tarihte ilaçlar yüzünden yaşadığınız alerjik reaksiyonlar hakkında bilgilendirin.

Non-steroidal anti-inflamatuar ilaçlar (NSAID’ ler) denen bazı analjezikler disk herniasyonu sonucu oluşabilecek çevre dokular ve sinirlerdeki inflamasyonun (tahrişin) kontrolü için eklenebilir.  Bunlar içinde ibuprofen, naproxen, diklofenak gibi reçete ile satılan çeşitli ilaçlar vardır. Eğer doktorunuz ağrı kesici veya anti-inflamatuar ilaçlar verirse mide rahatsızlığı veya kanaması gibi yan etkilere karşı dikkatli olmanız gerekir.  Reçeteli veya reçetesiz satılan ağrı kesici ve NSAID’ lerin uzun süreli kullanımının doğurabileceği sorunlar açısından doktorunuz tarafından takip edilmelisiniz. Kortikosteroid ilaçlar (tablet veya iğne şeklinde) bazen çok şiddetli kol ve boyun ağrısı için kuvvetli anti-inflamatuar etkileri sebebi ile reçete edilirler. NSAID’ ler gibi kortikosteroidlerin de yan etkileri olabilir. Bu ilaçların faydaları ve risklerini doktorunuzla konuşmalısınız.

Epidural enjeksiyonlar veya “bloklar”, çok şiddetli kol ağrılarını rahatlatmak için kullanılabilir. Bunlar epidural boşluğa (spinal sinirler etrafındaki boşluk), bu teknik konusunda eğitimli bir doktor tarafından yapılan kortikosteroid (kortizon) enjeksiyonlarıdır.  İlk enjeksiyon ileriki tarihlerde bir veya iki enjeksiyonla desteklenebilir. Bunlar genelde katılımcı bir rehabilitasyon ve tedavi programı dahilinde yapılırlar. Bu enjeksiyonun amacı sinir ve diskteki inflamasyonu azaltmaktır.

Tetikleyici noktalara (trigger point) yapılan enjeksiyonlar, omurga boyunca yer alan ağrılı yumuşak doku ve kaslara direk olarak yapılan lokal anestetik (bazen kortikosteroidler de eklenebilir) enjeksiyonlarıdır. Bazı durumlarda ağrı kontrolü için faydalı olmalarına rağmen tetikleyici noktalara yapılan enjeksiyonlar herniye olmuş servikal diskin düzelmesini sağlamaz.

Cerrahi
Diğer tedavilerden fayda görmeyen hastalar için cerrahi gerekli olabilir. Cerrahinin amacı diskin sinire basan bölümünün çıkarılmasıdır. Bu diskektomi adı verilen bir işlemle yapılır. Herniye olan diskin yerine göre cerrah, omurgaya ulaşmak için boynun ön  Şekil 4a,b,c) yada arka tarafında (şekil 5)bir kesi yapar. Ameliyatın boynun önünden mi (anteriyor yaklaşım) yoksa enseden mi (posteriyor yaklaşım) yapılacağı ile ilgili teknik karar disk herniasyonunun tam konumu, cerrahın tecrübesi ve tercihleri gibi pek çok faktörden etkilenir.  Her iki yaklaşımda da diskin sinire baskı yapan bölümü genelde iyi sonuçlarla çıkarılır.  Önden yaklaşımda herniye olan disk parçasına ulaşmak için diskin büyük bölümü de çıkarılacağından genellikle aynı seansta yapılan bir füzyon işlemi de gerekli olur (şekil 4c). (Spinal füzyon cerrahisini anlatan bölümde ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.)

Füzyon cerrahisinin en önemli dezavantajı uygulanan bölgede hareketin yok edilmesidir. Bu tek seviyede yapılan diskektomiler de boyun hareketi açısından bir dezavantaj oluşturmaz. Çünkü bu segmentin hareketi diğer sağlam segmentler tarafından üstlenilir ve tolere edilir. Ancak, üst ve alt sağlam bölgede ki artan hareket ve yük taşınımı, ileriki yıllarda bu bölgelerin de yıpranmasına ve boyun fıtığı, ağrısı oluşmasına neden olabilir. Günümüzdeki gelişen teknoloji sayesinde artık füzyon uygulamak yerine çıkartılan diskin yerine konacak hareketli protezler uygulanabilmektedir.  Ancak protez uygulaması her hasta için geçerli olmaz. Daha uygun hastalar, genç, faset eklemlerinde bozulma olmamış, ve disk aralığının yüksekliği nispeten korunmuş hastalardır. Protez uygunluğu için en iyi kararı doktorunuz verecektir.

Normal boyun omuru tümünün yandan görünüşü
Şekil 1A Normal boyun omuru tümünün yandan görünüşü.

Normal boyun omuru sinir ve sinirin geçtiği kanal (foramen)
Şekil 1B Normal boyun omuru sinir ve sinirin geçtiği kanal (foramen).

cervical discectomy
Şekil 2A

Yıpranmış ve fıtıklaşmış disk dokusu kanal içinde sinire baskı uygular ve kanalın çeperi daralır.
Şekil 2B Yıpranmış ve fıtıklaşmış disk dokusu kanal içinde sinire baskı uygular ve kanalın çeperi daralır.

Baskıya uğrayan sinir omuz, sırt ve kol ağrısı ve kolda kuvvet kaybına yol açabilir.
Şekil 3. Baskıya uğrayan sinir omuz, sırt ve kol ağrısı ve kolda kuvvet kaybına yol açabilir.

Daha sonra ön iki omur arasında bir plak konarak aradaki kemik sıkıştırılır
Şekil 4C. Daha sonra ön iki omur arasında bir plak konarak aradaki kemik sıkıştırılır

artist enhanced

Cerrahiden Sonra Nelerle Karşılaşabilirim ?
Pek çok hasta cerrahiden kısa bir süre sonra eve gidebilmektedir. Bu süre bazen 24 saati bile aşmayabilir. Cerrahi sonrası doktorunuz ne zaman normal gündelik işlevlerinize başlayabileceğiniz konusunda sizi bilgilendirecektir.

Gündelik hayatın gereklerini tam olarak yerine getirebilmeniz için ayrıntılı bir ameliyat sonrası rehabilitasyon programına gerek vardır. Çoğu hasta cerrahi sonrası dönemde gözetim altında bir egzersiz ve fizik tedavi programından fayda görecektir. Doktorunuzdan iyileşmenizi hızlandıracak egzersizlerle ilgili bilgi isteyiniz.

Cerrahi herniye olmuş servikal diske bağlı omuz ve kol ağrısının giderilmesinde son derece etkilidir. Ancak bir miktar boyun ağrısı devam edebilir.

Çoğu hasta diskektomiye iyi cevap verir ancak her cerrahide olabileceği gibi bu işlemde de bazı riskler mevcuttur. Kanama, enfeksiyon ve omurilik yada spinal sinirlerde oluşabilecek hasarlar bunlar arasında sayılabilir. Ayrıca cerrahi sonrası ağrıda azalma olmaması yada şikayetlerin yeniden ortaya çıkması da mümkündür. Hastaların %3-5’inde disk yeniden yırtılarak ileride şikayetlere sebep olabilmektedir.

Dikkat: Bu bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Durumunuz hakkında detaylı bilgi almak için lütfen doktorunuza danışınız.